Een
stukje uit mijn stamboomgegevens deze week over bestedelingen en een borgbrief.
Dat doe ik aan de hand van Adriaan Wouter van Son, ook als van Zon soms vermeld.
Ik heb hem gekozen, omdat dit familielid, -zelf ooit landbouwknecht-, later
zelf bestedelingen zou krijgen. Een begrip dat wij in onze tijd nauwelijks nog
tegen komen. Ook was op hem het begrip ‘borgbrief’ van toepassing.
Adriaan
Wouter van Son werd gedoopt op 22 augustus 1733. Vandaag dus 293 jaar geleden.
De doopinschrijving in het Gilzer doopboek vermeldt dat Cornelius Voermans en
Johanna Gerardi van Son de doopgetuigen waren. Deze Adriaan zou op 21 april
1777 trouwen met Anna Maria Antonie Alewijns.
We
weten uit de belastingregisters in welke buurt in Gilze hij gewoond heeft, deze
Adriaan, de zoon van Wouter Geerit van Son en Adriaantie Willem Heijblom.
Adriaan staat als zoon genoteerd bij Wouter van Son in Gilze kerkhof 1734-1735
half, als kind dus. en in later in de buurt Nerhoven van 1736-1744 half, in
1746 half, in 1751 half. Vanaf 1752 wordt hij tot 1770 als ‘heel’ vermeld. Tussendoor woont hij als neef in
Verhoven bij (oom) Antonij Geert van Son (mijn voorouder) van 1747-1748 half.
Daar heeft hij zonder twijfel moeten werken. Vanaf 1749 tot 1750 was Adriaan in
Verhoven knecht bij Peter Spapen. In 1771 en wel tot 1787 vinden we hem in
Nerhoven terug als hij wordt vermeld apart naast vader hoofdbewoner Hij is binnen
de wijk verhuisd 1784/1785. Volgens het Nederduits gereformeerd begraaf boek
1785 – 1788 werd hij begraven op 20
januari 1788. Maar daar ging het niet over.
Bestedelingen
Adriaan
had enkele bestedelingen van elders, namelijk Drent van Hattem en vrouw
Martijntje 1785 heel en Jan van Bracht 1787 heel. Het waren geen kinderen dus. Wat
betekende dat, als je bestedelingen had. Je had in elk geval werk te verrichten
en wilde daar zo goedkoop mogelijke arbeidskrachten voor hebben. Bestedelingen betekende, dat je voor een
relatieve habbekrats goedkope arbeidskrachten kon krijgen. Hoe dat in zijn werk
ging? We weten dat er bij voorbeeld in
1780 in een herberg een veiling wordt gehouden. Boeren en herders wachten af of
er iets van hun gading is tussen het aanbod. De armvoogden en kerkdiaken die vaak
dit soort veilingen organiseerden, zijn blij met elke mond minder om te voeden.
Geveild worden namelijk weeskinderen, ouderen of mensen met een beperking. En
vergis je niet. Dit soort activiteiten ging door tot zelfs diep in de
twintigste eeuw. Mensen werden door de kerk of overheid uitbesteed aan gezinnen
of instellingen. Dit ging vaak via openbare veilingen waarbij de persoon die
het minste geld vroeg ('de laagste bieder') de zorg overnam. Mensen werden als
vee geveild. De armvoogden en kerkdiaken die vaak een veiling organiseerden,
zijn tevreden over de behaalde besparingen, blij met elke mond minder om te
voeden.
Hoe
kwam het zover dat in Nederland wezen en armen onder de vleugels kwamen van
degene die het laagste geldbedrag voor ze bood? De vangnetten die eeuwenlang
bestonden, vielen stap voor stap weg terwijl de bevolking groeide. Er moest een
oplossing komen voor de opvang van het stijgende aantal hulpbehoevenden, van
wezen en vondelingen tot ouderen die niet meer voor zichzelf konden zorgen.
Adriaan had dus ook een tijdje een paar van die mensen. Niet van ‘de armen uit
Gilze’ zelf, maar mensen van elders. Hij gaf die onderdak en voedsel en in ruil
daarvoor deden zij werk voor hem, bij voorbeeld op het land.
Borgbrief
En dan
nog het tweede begrip, de ‘borgbrief’. In
Goirle werd voor Adriaan een borgbrief afgegeven op 3 april 1771 door de corpus
voor Gilze. Borgbrieven zijn schriftelijke bronnen, die tot begin 19e eeuw
worden afgegeven door bestuurders van een dorp of stad, waarin ze verklaren dat
zij een bepaald persoon, die uit die plaats afkomstig is, zullen onderhouden
als hij of zij armlastig wordt. In de borgbrief staan meestal de naam en plaats
van de instantie van de afgifte, de naam en hoedanigheid van de betrokkene,
soms diens leeftijd en de plaats van toekomstige vestiging. Pas als je zo’n
borgbrief had, mocht je je ergens anders vestigen. Een mooie bron dus voor
onderzoekers. Ik heb een andere borgbrief bijgevoegd. Pieter van Son vroeg voor
hem, zijn vrouw Maria Andriesse van Broekhoven en vijf maanden oude dochtertje een
borgbrief ofwel akte van indemniteit in Oosterhout, voor vestiging in
Oisterwijk. Geen directe familie, maar toch wel aardig. Hij vroeg en kreeg die
borgbrief in 1786.
En ja
hoor
Zaterdag
15 augustus om 11.15 uur, vorige week dus, viel eindelijk een korte eerste
regenbui. Ik had het raam in de kamer open staan, blij met de frisse lucht die
naar binnen kwam, na een paar voor ons veel te warme dagen. Die hele zaterdag
viel er zo af en toe een drupje. Maar heel de afgelopen week is er gelukkig
voorlopig weer voldoende gevallen. Als je de natuur maar zijn gang laat gaan,
zorgt die zelf wel dat het weer in orde komt, dat zie je ook nu weer. Probleem
is dat milieufanaten en wetenschappers van diverse pluimage de natuur liever naar
hun hand willen zetten door op diverse manieren in te grijpen. Vergeefse
moeite! De mens zou zich beter aan de natuur aanpassen dan te denken dat het
omgekeerd ook kan.
Gevallen!
Woensdagavond
verloor ik, -gelukkig in huis-, plotseling mijn wankel evenwicht. Dat gebeurde
toen ik mijn leesbril aan het kastje wilde hangen, zoals elke avond. Ik ben
flink achterover gevallen. Arm open, spieren die een oplawaai hebben gekregen, last
van mijn nekspieren, maar gelukkig niets gebroken. Het was erg moeilijk om weer
overeind te komen. Dat kostte te veel energie en José kan mij niet tillen. Ik
heb er nu nog wel veel last van, maar de ouderdom komt met gebreken, zal ik
maar zeggen. Zal wel weer over gaan, hoop ik…. Datzelfde geldt voor de
duizeligheid en misselijkheid die José nog steeds elke dag parten speelt,
Bloedonderzoek leverde ook al niets op. Ze gaat nu naar de speciale fysio.
Hopelijk helpt dat.
(Bronnen:
familiearchief f. van son; inv. Nr. 01 Gilze Doopboek 1677-1678 en 1683-1781
(R.K.) arch.nr. 2802, dtb boeken gilze en rijen 1677-1810, inv.nr. 01, fol. 31;
Borgbrief: adm. archief Tilburg 1387-1810 inv. vv139 pag 50v.).