Een stukje uit mijn stamboomgegevens deze week over bestedelingen en een borgbrief. Dat doe ik aan de hand van Adriaan Wouter van Son, ook als van Zon soms vermeld. Ik heb hem gekozen, omdat dit familielid, -zelf ooit landbouwknecht-, later zelf bestedelingen zou krijgen. Een begrip dat wij in onze tijd nauwelijks nog tegen komen. Ook was op hem het begrip ‘borgbrief’ van toepassing.
Adriaan Wouter van Son werd gedoopt op 22 augustus 1733. Vandaag dus 293 jaar geleden. De doopinschrijving in het Gilzer doopboek vermeldt dat Cornelius Voermans en Johanna Gerardi van Son de doopgetuigen waren. Deze Adriaan zou op 21 april 1777 trouwen met Anna Maria Antonie Alewijns.
We weten uit de belastingregisters in welke buurt in Gilze hij gewoond heeft, deze Adriaan, de zoon van Wouter Geerit van Son en Adriaantie Willem Heijblom. Adriaan staat als zoon genoteerd bij Wouter van Son in Gilze kerkhof 1734-1735 half, als kind dus. en in later in de buurt Nerhoven van 1736-1744 half, in 1746 half, in 1751 half. Vanaf 1752 wordt hij tot 1770 als ‘heel’ vermeld. Tussendoor woont hij als neef in Verhoven bij (oom) Antonij Geert van Son (mijn voorouder) van 1747-1748 half. Daar heeft hij zonder twijfel moeten werken. Vanaf 1749 tot 1750 was Adriaan in Verhoven knecht bij Peter Spapen. In 1771 en wel tot 1787 vinden we hem in Nerhoven terug als hij wordt vermeld apart naast vader hoofdbewoner Hij is binnen de wijk verhuisd 1784/1785. Volgens het Nederduits gereformeerd begraaf boek 1785 – 1788 werd hij begraven op 20 januari 1788. Maar daar ging het niet over.
Bestedelingen
Adriaan had enkele bestedelingen van elders, namelijk Drent van Hattem en vrouw Martijntje 1785 heel en Jan van Bracht 1787 heel. Het waren geen kinderen dus. Wat betekende dat, als je bestedelingen had. Je had in elk geval werk te verrichten en wilde daar zo goedkoop mogelijke arbeidskrachten voor hebben. Bestedelingen betekende, dat je voor een relatieve habbekrats goedkope arbeidskrachten kon krijgen. Hoe dat in zijn werk ging? We weten dat er bij voorbeeld in 1780 in een herberg een veiling wordt gehouden. Boeren en herders wachten af of er iets van hun gading is tussen het aanbod. De armvoogden en kerkdiaken die vaak dit soort veilingen organiseerden, zijn blij met elke mond minder om te voeden. Geveild worden namelijk weeskinderen, ouderen of mensen met een beperking. En vergis je niet. Dit soort activiteiten ging door tot zelfs diep in de twintigste eeuw. Mensen werden door de kerk of overheid uitbesteed aan gezinnen of instellingen. Dit ging vaak via openbare veilingen waarbij de persoon die het minste geld vroeg ('de laagste bieder') de zorg overnam. Mensen werden als vee geveild. De armvoogden en kerkdiaken die vaak een veiling organiseerden, zijn tevreden over de behaalde besparingen, blij met elke mond minder om te voeden.
Hoe kwam het zover dat in Nederland wezen en armen onder de vleugels kwamen van degene die het laagste geldbedrag voor ze bood? De vangnetten die eeuwenlang bestonden, vielen stap voor stap weg terwijl de bevolking groeide. Er moest een oplossing komen voor de opvang van het stijgende aantal hulpbehoevenden, van wezen en vondelingen tot ouderen die niet meer voor zichzelf konden zorgen. Adriaan had dus ook een tijdje een paar van die mensen. Niet van ‘de armen uit Gilze’ zelf, maar mensen van elders. Hij gaf die onderdak en voedsel en in ruil daarvoor deden zij werk voor hem, bij voorbeeld op het land.
Borgbrief
En dan nog het tweede begrip, de ‘borgbrief’. In Goirle werd voor Adriaan een borgbrief afgegeven op 3 april 1771 door de corpus voor Gilze. Borgbrieven zijn schriftelijke bronnen, die tot begin 19e eeuw worden afgegeven door bestuurders van een dorp of stad, waarin ze verklaren dat zij een bepaald persoon, die uit die plaats afkomstig is, zullen onderhouden als hij of zij armlastig wordt. In de borgbrief staan meestal de naam en plaats van de instantie van de afgifte, de naam en hoedanigheid van de betrokkene, soms diens leeftijd en de plaats van toekomstige vestiging. Pas als je zo’n borgbrief had, mocht je je ergens anders vestigen. Een mooie bron dus voor onderzoekers. Ik heb een andere borgbrief bijgevoegd. Pieter van Son vroeg voor hem, zijn vrouw Maria Andriesse van Broekhoven en vijf maanden oude dochtertje een borgbrief ofwel akte van indemniteit in Oosterhout, voor vestiging in Oisterwijk. Geen directe familie, maar toch wel aardig. Hij vroeg en kreeg die borgbrief in 1786.
En ja hoor
Zaterdag 15 augustus om 11.15 uur, vorige week dus, viel eindelijk een korte eerste regenbui. Ik had het raam in de kamer open staan, blij met de frisse lucht die naar binnen kwam, na een paar voor ons veel te warme dagen. Die hele zaterdag viel er zo af en toe een drupje. Maar heel de afgelopen week is er gelukkig voorlopig weer voldoende gevallen. Als je de natuur maar zijn gang laat gaan, zorgt die zelf wel dat het weer in orde komt, dat zie je ook nu weer. Probleem is dat milieufanaten en wetenschappers van diverse pluimage de natuur liever naar hun hand willen zetten door op diverse manieren in te grijpen. Vergeefse moeite! De mens zou zich beter aan de natuur aanpassen dan te denken dat het omgekeerd ook kan.
Gevallen!
Woensdagavond verloor ik, -gelukkig in huis-, plotseling mijn wankel evenwicht. Dat gebeurde toen ik mijn leesbril aan het kastje wilde hangen, zoals elke avond. Ik ben flink achterover gevallen. Arm open, spieren die een oplawaai hebben gekregen, last van mijn nekspieren, maar gelukkig niets gebroken. Het was erg moeilijk om weer overeind te komen. Dat kostte te veel energie en José kan mij niet tillen. Ik heb er nu nog wel veel last van, maar de ouderdom komt met gebreken, zal ik maar zeggen. Zal wel weer over gaan, hoop ik…. Datzelfde geldt voor de duizeligheid en misselijkheid die José nog steeds elke dag parten speelt, Bloedonderzoek leverde ook al niets op. Ze gaat nu naar de speciale fysio. Hopelijk helpt dat.
(Bronnen: familiearchief f. van son; inv. Nr. 01 Gilze Doopboek 1677-1678 en 1683-1781 (R.K.) arch.nr. 2802, dtb boeken gilze en rijen 1677-1810, inv.nr. 01, fol. 31; Borgbrief: adm. archief Tilburg 1387-1810 inv. vv139 pag 50v.).

%20-%20kopie.jpg)





















